Bố cục Iwagumi là một trong những phong cách thiết kế thủy sinh (aquascaping) đòi hỏi sự khéo léo và thách thức nhất. Được phát triển cách đây khoảng 30 năm bởi nghệ nhân thủy sinh lừng danh Takashi Amano, loại hình aquascape này không chỉ đại diện cho một bố cục tối giản mà còn phản ánh sâu sắc văn hóa, tinh thần và tình yêu cái đẹp, sự đơn giản của người Nhật. Phong cách Iwagumi tập trung vào việc tạo ra sự hài hòa và thống nhất thông qua sự sắp đặt tinh tế của các yếu tố cơ bản, chủ yếu là đá.
Nếu bạn đang tìm kiếm một thử thách mới trong lĩnh vực thủy sinh, hoặc muốn tạo ra một không gian thanh tịnh, tự nhiên mô phỏng cảnh quan núi đá dưới nước, thì Iwagumi chính là lựa chọn lý tưởng. Việc nắm vững các nguyên tắc cốt lõi và vai trò của từng viên đá là bước đầu tiên để thành công với một bể bố cục đá Iwagumi hoàn hảo.
Đặc Điểm Nổi Bật Của Phong Cách Thủy Sinh Iwagumi
Thuật ngữ “Iwagumi” bắt nguồn từ tiếng Nhật, có nghĩa là “sự hình thành của đá” (rock formation). Do đó, đặc trưng định hình của phong cách này là vai trò dẫn dắt của đá. Đá cung cấp cấu trúc xương sống cho aquascape, và bố cục truyền thống thường được thiết kế từ ba viên đá chính: một viên đá lớn nhất và hai viên đá nhỏ hơn.
Nhiệm vụ khó khăn nhất khi thực hiện phong cách Iwagumi là đạt được sự hài hòa và tính thống nhất thông qua sự đơn giản. Iwagumi không chỉ là việc thu thập một số lượng đá, mà là cách sắp xếp chúng một cách tự nhiên, linh hoạt và thoáng đãng để chúng có mối liên hệ với nhau và với toàn bộ cảnh quan trong bể.
Nguyên Tắc Thiết Kế Cơ Bản Trong Bố Cục Iwagumi
Không phải tất cả các bố cục Iwagumi đều thuộc dạng Sanzon Iwagumi, tức là “sự hình thành đá ba trụ”. Trên thực tế, bất kỳ số lượng đá nào cũng có thể được sử dụng, miễn là tổng số viên là một số lẻ (3, 5, 7, v.v.). Việc sử dụng số lẻ là nhằm tránh cảm giác đối xứng tuyệt đối, điều mà người chơi thủy sinh luôn cố gắng né tránh để tạo sự tự nhiên.
Trong số các loại đá phổ biến nhất được sử dụng cho phong cách này có thể kể đến Seiryu-seki, Maten và Shou. Tuy nhiên, không có giới hạn thực tế nào về loại đá. Mục tiêu chính là xây dựng một nhóm đá có màu sắc và kết cấu tương đồng, nhưng khác nhau về hình dạng và đường nét.
Vai Trò Của Từng Viên Đá Trong Bố Cục Iwagumi
Bất kể số lượng là bao nhiêu, mỗi viên đá trong bố cục Iwagumi đều có tên và vai trò cụ thể:
- Oyaishi (Đá Chính): Đây là viên đá quan trọng nhất, lớn nhất và đẹp nhất. Oyaishi luôn được đặt tại điểm nhấn của bể, tuân thủ nguyên tắc một phần ba (rule of thirds), và chiếm khoảng 2/3 chiều cao của bể, tỷ lệ được coi là hoàn hảo cho mắt người theo lý thuyết Tỷ lệ Vàng (The Golden Ratio). Oyaishi cũng được đặt hơi nghiêng theo hướng nước chảy để tạo vẻ tự nhiên, giống như những viên đá ở lòng sông.
- Fukuishi (Đá Thứ Cấp): Là viên đá lớn thứ hai, Fukuishi nên tương đồng với Oyaishi về màu sắc và kết cấu, thường được đặt bên phải hoặc bên trái Oyaishi. Mục đích chính của viên đá này là cân bằng với đá chính và tạo ra sự căng thẳng, chiều sâu cho cảnh quan.
- Soeishi (Đá Phụ): Đây là loại đá thứ ba, thường được đặt cạnh Oyaishi, cùng với Fukuishi, nhằm nhấn mạnh sức mạnh và sự uy nghiêm của viên đá chính.
- Suteishi (Đá Hy Sinh): Viên đá lớn thứ tư, Suteishi còn được gọi là “đá hy sinh” vì nó không nhằm mục đích nổi bật và thường bị cây cối che phủ. Tuy nhiên, vai trò của Suteishi là bổ sung cho toàn bộ khối đá, hỗ trợ các viên đá khác tạo nên cảm giác gắn kết. Trong bố cục Sanzon Iwagumi, Suteishi thường không được sử dụng.
Cây Trồng Được Đề Xuất Cho Bố Cục Iwagumi
Khi trồng cây cho phong cách Iwagumi, bạn có một số lượng cây hạn chế có thể sử dụng. Điều này là vì tiêu điểm phải được giữ nguyên trên những viên đá, không để chúng bị cây cối lấn át, và không gian mở của bể phải được ưu tiên.
Các loại cây phổ biến nhất là các loại cây thảm thấp tầng như Cỏ Sân (Dwarf hairgrass – Eleocharis acicularis), Glossostigma elatinoides và Trân Châu Cuba (Hemianthus callitrichoides ‘Cuba’). Nếu bạn thắc mắc về kỹ thuật chăm sóc, hãy tham khảo thêm bài viết về [Rêu minifiss có cần CO2 không] để hiểu rõ hơn về nhu cầu của các loại cây thảm mọc chậm.
Các cây khác được đề xuất cho bố cục Iwagumi bao gồm: Pogostemon helferi, Rong Nước (Riccia fluitans được buộc vào đá), và các loại cây nền (background plants) như Tóc Tiên Thẳng (Vallisneria nana), Tóc Tiên Tán (Eleocharis vivipari) và Rotala sp. Cây được gọi là [cây cỏ may mắn] cũng là một lựa chọn phổ biến cho tiền cảnh.
Cá Cảnh Khuyến Nghị
Bể Iwagumi được đặc trưng bởi sự hài hòa và thống nhất thông qua sự đơn giản, vì vậy điều quan trọng là phải duy trì cảm giác này khi bạn thêm cá vào bể.
Mục đích của cá là làm tăng cảm giác yên tĩnh của aquascape thông qua sự di chuyển uyển chuyển của chúng. Phổ biến nhất là các loài cá bơi theo đàn (schooling fish) như Cá Neon Vua (Cardinal tetras), Cá Mũi Đỏ (Rummy nose tetras) và Cá Harlequin Rasboras, vì hành vi điềm tĩnh và nhẹ nhàng của chúng. Nên tránh các loài cá bơi theo bầy (shoaling fish) vì hành vi của chúng có xu hướng phá vỡ sự hài hòa bằng cách hoạt động riêng lẻ, thường tách khỏi nhóm.
Những Thách Thức Khi Chơi Bố Cục Iwagumi
Trong tất cả các phong cách aquascaping, bố cục Iwagumi trông có vẻ dễ thực hiện nhất do vẻ ngoài đơn giản của nó, nhưng sự thật là nó lại là phong cách khó đạt được và thậm chí còn khó duy trì hơn.
Việc giới hạn các loại cây trồng làm cho quá trình phát triển bể trở nên khó khăn hơn. Các loại cây được sử dụng trong bể Iwagumi là những loài cần nhiều dưỡng chất qua rễ, đòi hỏi sự lựa chọn nền và hệ thống lọc nước phải hết sức tỉ mỉ. Ngay cả những loại cây được dùng trong trang trí như [cây khai trương] cũng cần môi trường ổn định để phát triển.
Iwagumi không chỉ yêu cầu kinh nghiệm sâu rộng trong việc lựa chọn cây và bố cục đá mà bản thân aquascape còn dễ bị hình thành tảo. Tảo có thể xuất hiện ngay cả trong giai đoạn đầu phát triển của bể. Một giải pháp cho vấn đề này là ngắt chu kỳ chiếu sáng khoảng một giờ vào giữa ngày (break the lighting cycle).
Kết Luận
Bố cục Iwagumi là một hành trình nghệ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn, chuyên môn và một tinh thần tối giản sâu sắc. Từ việc lựa chọn viên đá Oyaishi hoàn hảo, sắp xếp Fukuishi cân bằng, đến việc duy trì thảm cây xanh mướt, mỗi bước đều là một thử thách. Tuy nhiên, thành quả là một tác phẩm thủy sinh mang tính thiền định, một không gian yên tĩnh nơi con người và thiên nhiên tìm thấy sự hài hòa. Hãy bắt đầu nghiên cứu kỹ lưỡng, chuẩn bị vật liệu phù hợp và sẵn sàng đối mặt với những khó khăn để tạo ra tuyệt tác Iwagumi của riêng bạn.
Tài liệu tham khảo:
- Amano, Takashi. “Nature Aquarium World.” NXB TFH Publications.
- Các nguyên tắc cơ bản về Aquascaping và Tỷ lệ Vàng.