Cây Lưỡi Hổ (Sansevieria trifasciata) là một loại cây cảnh quen thuộc, được trồng phổ biến tại Việt Nam nhờ khả năng thanh lọc không khí hiệu quả và ý nghĩa phong thủy tốt đẹp. Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng, loại cây cảnh thường thấy này lại sở hữu nhiều công dụng trong việc hỗ trợ điều trị bệnh theo y học cổ truyền, trở thành một vị thuốc dân gian được nhiều người tin dùng.
Theo các tài liệu Đông y, lá của cây Lưỡi Hổ có vị chua, tính mát, mang lại tác dụng thanh nhiệt, giải độc rất tốt. Nó thường được dùng để điều trị các chứng bệnh như ho do cảm mạo, nhọt lở loét sưng độc, bỏng, hay tổn thương do vấp ngã. Đây là một loại dược liệu quý mà bạn nên tìm hiểu nếu đang cân nhắc nên tặng cây cảnh gì cho các dịp quan trọng như khai trương tặng cây gì, vì nó vừa đẹp mắt lại vừa có giá trị sức khỏe.
Tổng quan về Cây Lưỡi Hổ (Sansevieria trifasciata)
Cây Lưỡi Hổ, hay còn được gọi bằng nhiều tên khác như Hổ vĩ, Hổ vĩ lan, Lưỡi cọp xanh, hoặc Hổ vĩ mép vàng, có tên khoa học là Sansevieria trifasciata Hort. và thuộc họ Bồng bồng (Dracaenaceae).
1. Đặc điểm thực vật
Lưỡi Hổ là loại cây thân thảo với phần rễ mọc ngang. Cây có chiều cao trung bình từ 30 – 50cm.
- Lá: Lá cây có hình dải, dài, cứng cáp, phần gốc có bẹ to và mọc ốp vào nhau. Đầu lá thon dài thành mũi nhọn, mép lá nguyên. Đối với loại lưỡi hổ mép vàng, mép lá sẽ có màu vàng đặc trưng. Cả hai mặt lá đều có những vằn ngang sẫm màu, gợi hình ảnh đuôi hổ, đây cũng là nguồn gốc của tên gọi “Lưỡi Hổ”.
- Hoa: Hoa thường có màu trắng hoặc lục nhạt, mọc thành chùm trên một cán dài khoảng 30 – 60cm, nằm ở giữa túm lá. Bao hoa chứa 6 phiến bằng nhau, dính liền ngay phía dưới thành ống. Cây thường ra hoa vào khoảng tháng 5.
- Quả: Quả có dạng mọng, hình cầu, khi chín có màu vàng da cam. Mùa quả thường rơi vào khoảng tháng 9.
Hình ảnh cây Lưỡi Hổ mép vàng, một loại thường được dùng làm vị thuốc
2. Phân bố và Bộ phận dùng
Lưỡi Hổ là loại cây ưa sáng, có khả năng chịu hạn tốt và có thể sinh trưởng, phát triển ở nhiều vùng thổ nhưỡng khác nhau. Cây thường mọc chồi khỏe từ phần thân rễ và thường phải trồng khoảng 2 – 3 năm mới ra hoa. Ở Việt Nam, cây Lưỡi Hổ được trồng rất phổ biến ở nhiều nơi, chủ yếu với mục đích làm cây cảnh trang trí.
Bộ phận được sử dụng để làm vị thuốc chữa bệnh chính là lá của cây Lưỡi Hổ.
3. Thu hái và Bảo quản Dược liệu
Dược liệu từ cây Lưỡi Hổ có thể được thu hái vào bất cứ thời điểm nào trong năm. Lá cây thường được dùng ở dạng tươi, không cần phải qua sơ chế để cất trữ. Để đảm bảo dược tính, lá cần được sử dụng trong ngày. Nếu không dùng hết, có thể cất trong ngăn mát tủ lạnh nhưng chỉ nên bảo quản tối đa qua 1 ngày.
Thành phần Hóa học và Tác dụng Dược lý của Cây Lưỡi Hổ
1. Thành phần hóa học
Phân tích khoa học ghi nhận cây Lưỡi Hổ có chứa một số thành phần hoạt chất quan trọng, bao gồm:
- Aloe-emodin
- Aloin
- Barbaloin
- Alcaloid sansevierin
- Acid aconitic
2. Tính vị, Quy kinh và Công dụng
Vị thuốc từ Lưỡi Hổ được Đông y ghi nhận là có vị chua và tính mát, được quy vào kinh phế.
- Công dụng: Thanh nhiệt, giải độc, trừ thối mục sinh cơ.
- Chủ trị: Thường dùng để chữa ho do cảm mạo, khàn tiếng, viêm họng, viêm tai có mủ, bỏng, nhọt lở loét sinh độc, và tổn thương do vấp ngã.
Một số loại cây cảnh nội thất khác như cây môn lá đỏ cũng được trồng phổ biến nhưng Lưỡi Hổ được biết đến với nhiều ứng dụng dược lý hơn.
3. Tác dụng theo Y học hiện đại
Nghiên cứu hiện đại đã chỉ ra một số tác dụng của các thành phần trong cây Lưỡi Hổ:
- Hệ Tim mạch: Thành phần Alcaloid được ghi nhận là có thể tác dụng lên hệ tim mạch tương tự Digitalin, mặc dù không mạnh bằng.
- Hệ Tiêu hóa: Các hoạt chất như aloe-emodin, barbaloin, và aloin có khả năng kích thích tiêu hóa, giúp dạ dày co bóp đều hơn.
- Kháng khuẩn: Gel từ lá Lưỡi Hổ có khả năng kháng khuẩn tương đối tốt, đặc biệt có thể đáp ứng với vi khuẩn lao.
Cây Lưỡi Hổ không chỉ được trồng làm cảnh mà còn có nhiều tác dụng chữa bệnh
4. Cách dùng và Liều lượng
Tùy theo mục đích sử dụng mà dược liệu Lưỡi Hổ có thể dùng bằng nhiều cách khác nhau, phổ biến nhất là ép lấy nước uống, nhỏ vào tai hoặc thoa lên da.
- Liều lượng khuyên dùng: Khoảng 6 – 10g lá tươi mỗi ngày, tùy theo từng bài thuốc.
- Lưu ý quan trọng: Tuyệt đối không uống quá 400mg gel tươi trong một ngày.
9 Bài Thuốc Chữa Bệnh Phổ Biến từ Cây Lưỡi Hổ
Sau đây là một số bài thuốc dân gian quen thuộc có sử dụng lá cây Lưỡi Hổ làm dược liệu hỗ trợ điều trị bệnh:
- Trị bệnh Viêm tai giữa có chảy mủ: Lấy lá Lưỡi Hổ làm sạch, hơ nóng trên lửa than đến khi héo. Giã nát rồi gạn lấy nước, nhỏ 4 – 5 giọt vào tai, thực hiện 3 – 4 lần/ngày.
- Chữa Bỏng: Lấy 2 – 3 lá tươi rửa sạch, cắt ngang và thoa trực tiếp phần dịch gel trong lá lên vùng da bị tổn thương. Thực hiện 2 lần/ngày (sáng, tối).
- Hỗ trợ điều trị Viêm loét dạ dày tá tràng: Lấy khoảng 2 lá tươi rửa sạch, nạo lấy phần gel bên trong. Pha gel này với nước sôi ấm và uống 1 lần/ngày. Liệu trình kéo dài liên tục trong 1 tháng.
- Chữa Viêm họng, Khàn tiếng, Ho: Dùng 6 – 12g lá Lưỡi Hổ cùng một ít muối hạt. Rửa sạch lá, thái nhỏ, sau đó nhai trực tiếp với muối hạt cho ra nước rồi nuốt chậm. Áp dụng 2 lần/ngày.
- Làm dịu cơn Hen suyễn: Dùng 2 – 3 lá tươi rửa sạch, cắt lấy phần gel bên trong lá. Hòa gel vào cốc nước sôi nóng, ghé mũi gần miệng cốc để xông hơi giúp khai thông đường thở. Dùng 1 lần/ngày.
- Chữa Sâu răng, Hôi miệng, Giảm chảy máu chân răng: Lấy 2 – 3 lá tươi rửa sạch, giã nát để chắt lấy nước. Hòa thêm một ít nước lọc để súc miệng 2 lần/ngày (sáng và tối trước khi ngủ).
- Hỗ trợ điều trị các bệnh đường Tiêu hóa: Rửa sạch 2 – 3 lá tươi với nước muối pha loãng. Sau đó cho vào máy ép lấy nước. Chỉ dùng khoảng 2 – 3 lần/tuần.
- Chữa chứng Khó tiêu, Ợ hơi: Dùng 1 nắm lá Lưỡi Hổ tươi, rửa sạch rồi giã nát. Gạn lấy phần nước, bỏ bã và uống 1 lần/ngày.
- Chữa bệnh Viêm da: Rửa sạch khoảng 3 lá tươi, thái nhỏ rồi giã nát. Chắt lọc lấy nước bỏ bã. Vệ sinh vùng da tổn thương rồi thoa nước thuốc lên. Thực hiện đều đặn 2 lần/ngày.
Cây Lưỡi Hổ, cùng với nhiều loại cây trồng trong nhà khác như cây đôla, không chỉ mang lại giá trị thẩm mỹ mà còn tiềm ẩn nhiều công dụng sức khỏe đáng quý.
Lưu ý quan trọng: Cây Lưỡi Hổ mặc dù được ghi nhận có tác dụng trong việc điều trị bệnh theo kinh nghiệm dân gian, nhưng bạn vẫn nên thận trọng khi dùng. Nếu có ý định sử dụng dược liệu này cho mục đích chữa bệnh, cần tham khảo và trao đổi kỹ với thầy thuốc hoặc bác sĩ để được hướng dẫn chính xác về liều lượng và cách dùng, nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Tài liệu tham khảo
- ThuocDanToc.org: Cây Lưỡi Hổ: Đặc điểm, Thành phần hóa học và Công dụng.
- Bệnh viện Nguyễn Tri Phương: Đa khoa Hạng I Thành phố Hồ Chí Minh.