Cây gắm, một loại thực vật thân leo quen thuộc, không chỉ tô điểm cho cảnh quan mà còn ẩn chứa những giá trị y học to lớn. Từ xa xưa, loại cây này đã được Đông y xem như một dược liệu quý, có khả năng hỗ trợ điều trị nhiều loại bệnh lý. Ngày nay, khoa học hiện đại cũng dần khám phá và khẳng định những lợi ích sức khỏe mà cây gắm mang lại. Bài viết này sẽ đi sâu vào tìm hiểu về cây gắm, các tác dụng nổi bật và những bài thuốc dân gian hiệu quả từ loại cây này.
1. Giới Thiệu Tổng Quan Về Cây Gắm
Cây gắm, với tên khoa học là Gnetum montanum, thuộc họ Dây gắm. Tùy theo vùng miền, nó còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như dây mấu, cây vương tôn hay dây sót. Đây là loại cây thân leo, thường mọc hoang, có thể phát triển chiều dài từ 10 đến 12 mét, và có xu hướng sống ký sinh trên các cây lớn khác.
Đặc điểm nhận dạng của cây gắm bao gồm:
- Thân cây: Thân có nhiều mấu, kích thước tương đối lớn, các đốt thường có dấu hiệu phình to.
- Lá: Lá hình trái xoan thuôn dài, mọc đối xứng, mép lá nguyên và mặt trên nhẵn bóng.
- Hoa và quả: Hoa mọc thành nón ở kẽ lá, hoa đực và hoa cái không mọc chung. Cây ra hoa vào khoảng tháng 6-8 và kết trái từ tháng 10-12. Quả có cuống ngắn, khi chín chuyển màu vàng và chứa hạt to bên trong.
Tổng quan về đặc điểm của cây gắm
Bộ phận thường được sử dụng làm dược liệu là thân và rễ cây gắm, nhờ vào những công dụng đặc biệt mà chúng mang lại cho sức khỏe. Hạt cây cũng có thể dùng làm thực phẩm hoặc bào chế thành thuốc xoa bóp, giảm đau. Dược liệu có thể thu hái quanh năm, sau đó được làm sạch, thái lát và phơi khô để bảo quản nơi thoáng mát, khô ráo.
2. Những Lợi Ích Sức Khỏe Tuyệt Vời Từ Cây Gắm
Cây gắm mang lại nhiều lợi ích sức khỏe đáng kinh ngạc, được ghi nhận cả trong y học cổ truyền lẫn y học hiện đại.
2.1. Theo Nghiên Cứu Đông Y
Theo y học cổ truyền, cây gắm có tính bình, vị hơi đắng, mang lại nhiều tác dụng hữu ích:
- Công năng: Sát trùng, giải phong thấp, đào thải độc tố, hỗ trợ tiêu viêm, hoạt huyết, khu phong và thư cân.
- Ứng dụng điều trị: Cây gắm thường được dùng trong các bài thuốc chữa sốt rét, ngộ độc, đau xương khớp, bệnh gout. Phần cành giúp giảm đau, trị bong gân, hỗ trợ liền gân xương và gãy xương. Rễ cây hiệu quả trong việc điều trị sưng đau đầu gối.
- Sử dụng ở nước ngoài: Tại Ấn Độ, thân và rễ cây gắm được dùng để hạ nhiệt, còn hạt thì dùng cho các trường hợp đau nhức do tê thấp.
Cây gắm có nhiều lợi ích tốt đối với sức khỏe
2.2. Theo Nghiên Cứu Tây Y
Các nghiên cứu khoa học hiện đại cũng bước đầu ghi nhận một số tác dụng của cây gắm:
- Tác dụng tim mạch: Một nghiên cứu trên tim chuột cô lập cho thấy các hoạt chất như dl-dimethyl coclaurin hydroclorid có lợi cho tim.
- Tác dụng hô hấp: Dịch chiết cây gắm tiêm vào chuột cho thấy khả năng chống co thắt phế quản. Nước sắc từ cây còn có tác dụng bình suyễn và giảm ho.
- Khả năng kháng khuẩn: Nước sắt từ cây gắm có khả năng ức chế các loại vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A, liên cầu tan máu, tụ cầu vàng, vi khuẩn gây viêm phổi, trực khuẩn lỵ và thương hàn.
Những nghiên cứu Tây y cũng cho thấy công dụng của dược liệu
Các dược liệu từ cây gắm có thể được sử dụng dưới dạng thuốc sắc, ngâm rượu hoặc đắp ngoài da. Liều lượng khuyến nghị thường là 15-30g mỗi ngày để đạt hiệu quả.
3. Một Số Bài Thuốc Đông Y Phổ Biến Từ Cây Gắm
Dưới đây là một số bài thuốc dân gian từ cây gắm, tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây chỉ mang tính tham khảo và việc sử dụng cần có chỉ định của bác sĩ chuyên môn.
3.1. Bài Thuốc Giảm Đau Phong Thấp
Kết hợp 800g cẩu tích, 500g tỳ giải, 400g hy thiêm, ngũ gia bì, rễ gắm, thạch lựu, ngưu tất, cốt thoái bổ, cùng 250g lá ké và quán chúng. Sau khi rửa sạch, sấy khô và tán thành bột mịn, làm thành viên. Có thể uống với nước gừng, rượu hoặc dùng để ngâm rượu.
Cây gắm có thể giảm những cơn đau nhức do phong thấp
3.2. Bài Thuốc Trị Lở Sơn
Sử dụng khoảng 20g rễ gắm sắc với 300ml nước cho đến khi cô lại còn 150ml. Chia làm 2 phần uống trong ngày.
3.3. Bài Thuốc Trị Đau Nhức Xương Khớp
Chuẩn bị 80g mỗi loại: rễ rung rúc, ngũ gia bì, rễ cây dây gắm, vỏ cây hoa giẻ. Thêm 40g mỗi loại: rễ cây xích đồng, rễ cây cỏ xước, tầm gửi dâu, rễ cây ô dược, rễ cây bạch đồng nữ, rễ bưởi bung, rễ bước bạc. Cuối cùng, thêm 20g mỗi loại: rễ chỉ thiên, cỏ roi ngựa. Rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô và ngâm với 1 lít rượu trắng trong khoảng 15 ngày. Uống một chén nhỏ mỗi ngày trước khi ngủ.
3.4. Bài Thuốc Trị Sốt Rét
Cần chuẩn bị 4g mỗi loại: dây cóc, ô mai, binh lang. Thêm 10g mỗi loại: thảo quả, lá mãng cầu tươi, dây gắm, hà thủ ô. Cuối cùng là 8g cây chó đẻ. Rửa sạch các nguyên liệu và sắc với 600ml nước cho đến khi cô lại còn 200ml. Chia làm 2 phần uống trong ngày, duy trì liên tục trong 15 ngày.
Chứng sốt rét cũng có thể thuyên giảm nhờ bài thuốc từ cây gắm
3.5. Bài Thuốc Điều Hòa Kinh Nguyệt
Kết hợp 10g mỗi loại: bạch đồng nữ, lá đuôi lươn. Thêm 6g nghệ đen, 8g rễ cây gắm, và 12g mỗi loại: nhân trần, ích mẫu. Rửa sạch, để ráo và sắc uống hàng ngày. Kiên trì sử dụng trong khoảng 1 tháng để thấy hiệu quả.
Nhìn chung, cây gắm là một dược liệu quý với nhiều hoạt chất có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, người dùng cần tham khảo ý kiến bác sĩ về liều lượng và cách dùng phù hợp để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả tốt nhất, tránh các tác dụng phụ không mong muốn có thể xảy ra.
Từ khoá: xương khớp sốt rét kinh nguyệt