Trong giới đam mê sinh vật cảnh hiện nay, phong trào chơi kiểng đã vươn xa hơn những ranh giới truyền thống. Nếu như trước đây, người ta thường quen thuộc với các giống cây cảnh kinh điển như tùng, bách hay mai chiếu thủy, thì giờ đây, một luồng gió mới mang tên cây ăn trái làm kiểng đang tạo nên sức hút vô cùng mạnh mẽ. Những gốc cây dân dã, mộc mạc và gắn liền với đời sống hàng ngày như ổi, me, khế hay vú sữa đã được khoác lên mình một diện mạo hoàn toàn mới, đầy tính nghệ thuật. Tại blog Thủy Sinh 24H, chúng tôi nhận thấy đây không chỉ là một trào lưu nhất thời mà là sự trân trọng nét đẹp tự nhiên theo chuẩn “mộc ý” của những người sành chơi.
Sự Chuyển Mình Của Các Giống Cây Ăn Trái Quen Thuộc
Thực tế, việc sử dụng gốc cây ăn trái để làm kiểng không phải là câu chuyện mới xuất hiện ngày một ngày hai, mà đã nhen nhóm từ hàng chục năm về trước. Trong những giai đoạn đầu, giới mộ điệu chủ yếu săn lùng các gốc khế hoặc me cổ thụ để tạo dáng. Nguyên nhân là do hai loại cây này bẩm sinh đã sở hữu bộ rễ u nần, gốc gác mang đậm nét phong trần thời gian, cùng hệ thống cành nhánh tương đối dễ uốn nắn thành các tán bonsai nghệ thuật.
Nghệ nhân khéo léo cắt tỉa và uốn nắn các loại cây ăn quả thành những tác phẩm bonsai nghệ thuật mang đậm nét mộc mạc
Tuy nhiên, trong vài năm trở lại đây, ranh giới của nghệ thuật chơi kiểng đã được mở rộng đáng kể. Người chơi bắt đầu thử thách bản thân với những loại cây “bình dân” và gần gũi hơn bao giờ hết như nhãn, mận, vú sữa, sơ ri, hay thậm chí là cả những gốc dừa. Sự đa dạng này đã thổi một luồng sinh khí mới vào cộng đồng yêu cây cảnh. Giống như bất kỳ bộ môn nghệ thuật nào khác, việc biến một cái cây vốn chỉ lấy quả thành một tác phẩm bonsai đòi hỏi người nghệ nhân phải đầu tư một lượng lớn thời gian, công sức và trên hết là lòng kiên nhẫn bền bỉ.
Kỹ Thuật Chăm Sóc Và Tạo Dáng: Thử Thách Lòng Kiên Nhẫn
Theo chia sẻ từ ông Phạm Văn Chính, Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh tỉnh Tiền Giang, nguyên tắc cơ bản để chọn phôi cây ăn trái làm kiểng vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của bonsai truyền thống về thế đứng, dáng cây và hình khối của tán lá. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở độ khó trong quá trình chế tác. Đa phần các dòng cây ăn trái đều có đặc tính thân gỗ rất cứng, giòn và cực kỳ dễ gãy. Điều này khiến cho việc uốn nắn bằng kẽm hay cảo cành trở thành một thách thức lớn, buộc người thợ phải tỉ mỉ trong từng thao tác nhỏ nhất.
Người đam mê sinh vật cảnh thích thú chiêm ngưỡng chậu bonsai vừa có dáng thế đẹp vừa trĩu quả chín mọng
Bên cạnh đó, do đặc thù sinh học, phần lớn phôi cây ăn quả hiện nay được định hướng phát triển thành cây kiểng kích thước lớn, phục vụ cho không gian sân vườn thay vì làm bonsai mini để bàn. Dẫu vậy, dưới bàn tay tài hoa của các nghệ nhân, không ít những chậu bonsai ổi, mận hay sơ ri cỡ trung vẫn ra đời, khoe dáng vẻ uyển chuyển và đẹp mắt không hề kém cạnh so với mai chiếu thủy hay linh sam. Nếu bạn đang có ý định thiết kế một tiểu cảnh sân vườn, việc kết hợp những dòng cây này cùng hệ thống hồ cá sẽ tạo nên một hệ sinh thái tuyệt vời.
Tại vườn kiểng 5 Thoại (thị xã Cai Lậy) của ông Nguyễn Văn Toản, bên cạnh những gốc tùng giá trị chục tỷ đồng, du khách sẽ không khỏi ngỡ ngàng trước hàng chục tác phẩm kiểng từ vú sữa, lê ki ma, ổi, nhãn được cắt tỉa cực kỳ công phu. Ông Toản cho biết, tiêu chí chọn phôi cây ăn trái khó hơn kiểng truyền thống rất nhiều. Do bản chất lá cây ăn trái thường to (trong khi bonsai chuộng lá kim nhỏ), người chơi bắt buộc phải tìm được những gốc có dáng thế tự nhiên xuất chúng để bù đắp.
Đặc biệt, giới chuyên môn thường ưu tiên săn lùng những cây mọc lên từ hạt thay vì cây chiết cành. Nhóm cây gieo hạt sở hữu bộ rễ cọc vững chãi, mang lại sức sống mãnh liệt và tuổi thọ bền bỉ hơn hẳn. Việc tạo dáng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, ví dụ như cây hồng quân rất thưa lá và khó làm tán, hay cây vú sữa cực kỳ dễ bị “bỏ cành” (chết cành) nếu uốn sai kỹ thuật.
Giá Trị Kinh Tế Và Thẩm Mỹ Đầy Tiềm Năng
Dù xuất phát điểm chỉ là những loài cây mộc mạc chốn đồng quê, nhưng một khi đã được định hình thành tác phẩm nghệ thuật, cây ăn trái làm kiểng mang lại giá trị kinh tế không hề nhỏ. Điển hình nhất là gốc trâm cổ thụ hàng trăm năm tuổi tại vườn kiểng 5 Thoại. Từ một loài cây dại gắn liền với tuổi thơ của biết bao thế hệ người dân Nam Bộ, qua bàn tay chỉnh tán và tạo thế, gốc trâm này hiện được định giá lên tới 1,5 tỷ đồng, trở thành “linh hồn” nổi bật nhất của cả khu vườn.
Ông Nguyễn Văn Toản tự hào đứng bên gốc trâm cổ thụ có tuổi đời hàng trăm năm được tạo dáng cực kỳ công phu
Ông Nguyễn Trung Hải, chủ một nhà vườn tại TP. Mỹ Tho chia sẻ thêm về thị hiếu thị trường: Khách hàng mua kiểng cây ăn trái thường có tư duy rất thực tế. Những gốc cây có hoành to, tán rộng không chỉ đóng vai trò là một điểm nhấn trang trí sang trọng cho công viên, biệt thự mà còn cung cấp bóng mát lý tưởng. Đích đến cuối cùng khiến người mua thích thú nhất chính là cảm giác được tự tay thu hoạch trái ngọt ngay trên chính tác phẩm nghệ thuật của mình.
Không dừng lại ở kiểng cổ thụ hay sân vườn lớn, vào mỗi dịp Tết đến xuân về, thị trường lại sôi động với các chậu quất (tắc), quýt, thanh long trĩu quả. Tương tự như các loại hoa chưng Tết, ý nghĩa phong thủy tốt lành cộng hưởng với vẻ đẹp rực rỡ của trái chín đã biến chúng thành món đồ trang trí không thể thiếu trong nhiều gia đình.
Lời Kết
Xu hướng đưa cây ăn trái làm kiểng không chỉ làm phong phú thêm thị trường sinh vật cảnh mà còn thể hiện sự sáng tạo không giới hạn của những người yêu thiên nhiên. Bằng khối óc thẩm mỹ và đôi bàn tay khéo léo, các nghệ nhân đã “thổi hồn” vào những gốc cây tưởng chừng vô tri, mang đến cho chúng một vòng đời mới đầy kiêu hãnh và giá trị. Đừng quên theo dõi các bài viết tiếp theo trên Thủy Sinh 24H để cập nhật thêm nhiều kinh nghiệm hữu ích về kỹ thuật chăm sóc cây cảnh và thiết kế không gian xanh cho tổ ấm của bạn!
Tài liệu tham khảo:
- Thông tin và hình ảnh thực tế từ Hội Sinh vật cảnh tỉnh Tiền Giang.
- Khảo sát thực tế tại các nhà vườn chuyên canh bonsai cây ăn trái khu vực Nam Bộ (Vườn kiểng 5 Thoại, nhà vườn Nguyễn Trung Hải).