Cây Ngũ Gia Bì, hay còn được biết đến với tên gọi Xuyên Gia Bì, là một trong những loại cây cảnh được ưa chuộng hàng đầu trong trang trí nội thất tại Việt Nam nhờ vẻ đẹp xanh tốt quanh năm và khả năng thanh lọc không khí ấn tượng. Tuy nhiên, không chỉ dừng lại ở giá trị làm cảnh, cây Ngũ Gia Bì còn nổi tiếng là một vị thuốc quý trong Đông Y, mang lại nhiều lợi ích sức khỏe đặc biệt, nhất là trong việc hỗ trợ điều trị các vấn đề về xương khớp. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về đặc điểm, lợi ích sức khỏe và những ứng dụng dân gian của loại cây đa năng này, giúp bạn tận dụng tối đa giá trị mà Ngũ Gia Bì mang lại.
I. Tổng Quan Về Cây Ngũ Gia Bì
Ngũ Gia Bì thuộc nhóm cây bụi, dễ chăm sóc và thích nghi tốt với điều kiện trong nhà, kể cả khi thiếu ánh sáng. Đây là lý do khiến nó trở thành lựa chọn hàng đầu cho các không gian sống hiện đại.
1. Đặc Điểm Hình Thái
Thân cây Ngũ Gia Bì trưởng thành có thể đạt chiều cao từ 1m đến 7m, cành nhánh rậm rạp và thường có gai mềm. Lá cây thuộc dạng lá kép chân chim, mọc so le, có hình bầu dục hoặc thuôn dài, bề mặt lá bóng và có màu xanh sẫm. Cây ra hoa ở đầu cành với cuống dài khoảng 4cm. Hoa có kích thước nhỏ, màu trắng lục với cánh hoa hình tam giác. Khi đậu quả, quả có hình cầu dẹt, mọng, chuyển sang màu đen khi chín và chứa 2 hạt bên trong. Với sự chăm sóc tốt, cây Ngũ Gia Bì có thể giữ được màu xanh tươi tốt quanh năm.
2. Các Loại Ngũ Gia Bì Phổ Biến
Ngũ Gia Bì có nhiều loại, được phân loại chủ yếu theo mục đích sử dụng và đặc điểm hình thái:
- Ngũ Gia Bì Gai: Đây là loại thường được sử dụng trong y học cổ truyền nhờ các đặc tính dược liệu của nó. Cây có gai mềm đặc trưng.
- Ngũ Gia Bì Cẩm Thạch: Được trồng làm cảnh phổ biến nhất. Điểm đặc biệt là lá có nhiều màu sắc lạ mắt, tạo điểm nhấn ấn tượng cho không gian.
- Ngũ Gia Bì Hương (Tế Trụ Gia Bì): Thường mọc thành bụi, có thân cây rất cao và được xếp vào nhóm cây quý hiếm.
Cây ngũ gia bình được trồng làm cảnh trưng bày trong nhà
II. Lợi Ích Vượt Trội Của Ngũ Gia Bì Trong Đời Sống và Sức Khỏe
Các nghiên cứu và thực tiễn Đông Y đã chứng minh Ngũ Gia Bì mang lại nhiều lợi ích đáng kể, từ khả năng làm sạch môi trường sống đến các công dụng chữa bệnh.
1. Khả Năng Thanh Lọc Không Khí & Đuổi Muỗi
Một trong những lý do khiến cây Ngũ Gia Bì trở thành cây cảnh nội thất được yêu thích là khả năng cải thiện chất lượng không khí. Cây có khả năng điều hòa khí hậu tự nhiên và đặc biệt là hấp thụ các khí độc hại, nổi bật là Formaldehyd—một chất gây ô nhiễm phổ biến trong nhà.
Bên cạnh đó, Ngũ Gia Bì còn được nghiên cứu và kiểm chứng về khả năng xua đuổi muỗi hiệu quả. Việc đặt cây này trong nhà không chỉ giúp không gian xanh hơn mà còn là một biện pháp tự nhiên để bảo vệ gia đình khỏi côn trùng.
2. Tác Dụng Chữa Bệnh Xương Khớp Hàng Đầu
Trong y học cổ truyền, Ngũ Gia Bì có vị đắng, tính ôn và cay, được xem là vị thuốc lý tưởng cho các bệnh lý về xương khớp và gân cốt. Tác dụng lớn nhất của loại cây này là hỗ trợ điều trị phong thấp, làm mạnh gân cốt, giảm đau nhức xương khớp. Các thành phần trong cây giúp làm mềm cơ, thư giãn cơ bắp, từ đó hạn chế những cơn đau do bệnh xương khớp gây nên.
3. Hỗ Trợ An Thần, Giảm Căng Thẳng Mệt Mỏi
Ngũ Gia Bì chứa các hoạt chất có khả năng cân bằng quá trình ức chế và hưng phấn của trung khu thần kinh. Nhờ vậy, loại cây này còn được sử dụng với mục đích an thần, giúp người bệnh có giấc ngủ sâu và ngon hơn.
Đồng thời, các thành phần trong Ngũ Gia Bì còn có tác dụng điều tiết hồng cầu, bạch cầu và huyết áp, giúp giảm tình trạng mệt mỏi, tăng sức chịu đựng của cơ thể. Điều này đặc biệt có lợi cho những người làm việc trong môi trường khắc nghiệt, nhiệt độ cao hoặc thiếu oxy.
Cây ngũ gia bì là vị thuốc nhiều tác dụng trong đông y
4. Tăng Cường Hệ Miễn Dịch và Kháng Viêm
Trong Ngũ Gia Bì có chứa các thành phần kích thích sự hình thành kháng thể, giúp cơ thể chống lại virus và vi khuẩn có hại. Đây là một bài thuốc hỗ trợ hệ miễn dịch, có tác dụng tốt trong việc chống viêm cho cả các trường hợp bệnh viêm cấp và mãn tính.
Ngũ gia bì là loại cây cảnh giúp làm sạch không khí
III. Một Số Bài Thuốc Dân Gian Từ Ngũ Gia Bì
Trong dân gian, Ngũ Gia Bì được ứng dụng phổ biến trong nhiều bài thuốc chữa bệnh thông thường, đặc biệt là các vấn đề về xương khớp.
1. Bài Thuốc Chữa Đau Nhức Xương Khớp
- Cách làm: Ngũ Gia Bì được thái mỏng, sao vàng và ngâm rượu. Tỷ lệ thường dùng là 100g Ngũ Gia Bì ngâm trong 1 lít rượu 30 độ.
- Sử dụng: Sau khoảng 10-15 ngày ngâm, có thể uống khoảng 30ml mỗi ngày vào buổi tối trước khi đi ngủ.
- Tác dụng: Giảm triệu chứng đau nhức xương khớp, đau lưng, mỏi gối, đồng thời giúp an thần và dễ ngủ.
2. Bài Thuốc Chữa Bệnh Chân Tay Run
- Cách làm: Kết hợp Ngũ Gia Bì với các vị thuốc khác như Ngưu Tất, Thạch Hộc, Nhục Quế, Gừng. Sắc lấy nước uống hàng ngày.
- Tác dụng: Giúp điều hòa khí huyết, giảm triệu chứng đau và các vấn đề ở xương khớp, thư giãn cơ. Bài thuốc này còn được dùng để chữa run tay (không nắm được) nếu kiên trì áp dụng đúng cách.
3. Các Bài Thuốc Khác
Ngũ Gia Bì còn được kết hợp với nhiều vị thuốc khác để tạo ra các bài thuốc hiệu quả:
- Chữa sưng đau khớp kéo dài: Kết hợp Ngũ Gia Bì, Trinh Nữ, Bưởi Bung, Tục Đoạn, Lá Ngải, Cát Căn. Sắc lấy nước uống 2 lần/ngày.
- Bài thuốc mạnh gân cốt, chữa yếu xương: Dùng Ngũ Gia Bì kết hợp với Mộc Qua, Ngưu Tất. Có thể sắc lấy nước uống hoặc sao khô, tán bột để pha với rượu loãng uống hàng ngày. Bài thuốc này được dùng cho các trường hợp yếu xương, liệt dương và cả trẻ nhỏ chậm biết đi.
- Hỗ trợ điều trị Gout: Kết hợp Ngũ Gia Bì với Trinh Nữ, Ngưu Tất Nam, Tục Đoạn, Bồ Công Anh, Cà Gai Leo, Tất Bát, Cát Căn, Đơn Hoa, Quế, Kinh Giới. Sắc uống mỗi ngày 1 thang cho đến khi sức khỏe ổn định.
Ngũ gia bì là bài thuốc đông y chữa bệnh hiệu quả
IV. Lưu Ý Quan Trọng Khi Sử Dụng Ngũ Gia Bì Làm Thuốc
Mặc dù cây Ngũ Gia Bì mang lại nhiều lợi ích sức khỏe, việc sử dụng nó làm thuốc cần tuân thủ các nguyên tắc nhất định dựa trên đặc tính của vị thuốc:
- Chống chỉ định: Không dùng Ngũ Gia Bì cho người bị âm hư, nóng trong, hoặc bốc hỏa, vì vị thuốc này có tính ôn (ấm) và cay, có thể làm tổn hại cơ thể trong các trường hợp này.
- Tương tác thuốc: Không sử dụng các bài thuốc từ Ngũ Gia Bì chung với thuốc Tây y hoặc thực phẩm chức năng, do có nguy cơ gây tương tác thuốc, phản tác dụng hoặc làm hại đến sức khỏe.
- Ngừng sử dụng: Nếu có bất kỳ biểu hiện bất thường nào khi sử dụng thuốc từ Ngũ Gia Bì, cần dừng lại ngay lập tức và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Cây Ngũ Gia Bì được xem là một vị thuốc Đông Y có rất nhiều tác dụng, đặc biệt là lợi ích về giảm đau xương khớp và khả năng thanh lọc không khí. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn và hiệu quả tối đa, việc sử dụng Ngũ Gia Bì làm thuốc cần phải theo hướng dẫn của người có kinh nghiệm, y sĩ hoặc bác sĩ chuyên khoa.