Nghệ thuật xếp đá Iwagumi là một trường phái kiến trúc cảnh quan dưới nước độc đáo, bắt nguồn từ Nhật Bản khoảng 30 năm trước. Người có công lớn trong việc nghiên cứu và đưa phong cách này trở nên phổ biến trên toàn thế giới chính là ngài Takashi Amano. Trong tiếng Nhật, “Iwagumi” có nghĩa là “xếp đá,” và đơn giản nhất, đó là việc sắp đặt các viên đá để tạo nên một bố cục thủy sinh. Tuy nhiên, để tạo ra một bể thủy sinh mang đúng tinh thần và sự chuẩn mực của Iwagumi, bạn cần phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc chung của loại hình nghệ thuật này, một nhánh quan trọng trong lĩnh vực [cac loai cay canh] dưới nước.
Cốt lõi của Iwagumi là sự tối giản, hài hòa và bình yên, mô phỏng các triền núi, vách đá hay bờ sông tự nhiên. Việc xác định vị trí, góc cạnh và mối quan hệ giữa các viên đá là yếu tố then chốt, biến mỗi viên đá trở thành một phần không thể thiếu của cấu trúc tổng thể.
I. Nguyên Tắc Cốt Lõi Của Phong Cách Iwagumi
1.1. Quy tắc lựa chọn và sắp xếp đá
Phong cách Iwagumi truyền thống yêu cầu tối thiểu ba viên đá, nhưng bạn có thể tăng giảm số lượng tùy theo kích thước bể và ý tưởng bố cục.
Sử dụng số lượng đá lẻ (ví dụ: 3, 5, 7): Đây là một quy tắc bất di bất dịch, giúp Iwagumi phá bỏ cảm giác đối xứng và cân bằng cứng nhắc, vốn không phổ biến trong môi trường tự nhiên. Số lẻ ngăn mắt người xem chia đôi thiết kế và tạo ra sự hài hòa tự nhiên, mang tính ngẫu hứng và ngẫu nhiên.
Đồng nhất về chất liệu: Các viên đá phải khác nhau về kích thước, hình dáng, hoa văn, độ lồi lõm, nhưng chúng bắt buộc phải thuộc cùng một loại đá và có cùng màu sắc. Điều này bổ sung tính liên tục và đảm bảo sự hài hòa tổng thể cho bố cục. Khi sắp đặt, các viên đá sẽ trở thành một hệ thống thống nhất nhưng vẫn duy trì đặc điểm riêng.
Quy tắc tỷ lệ Vàng: Để đạt được sự cân bằng về bố cục, nhiều người áp dụng “tỷ lệ vàng” hoặc “quy tắc một phần ba,” chia chiều ngang, dọc và sâu của bể thành ba phần đều nhau. Điểm tiêu điểm nằm ở nơi các đường ngang và dọc giao nhau. Hãy đặt những viên đá chính vào các điểm này để nhấn mạnh trọng tâm của bố cục Iwagumi.
Tạo độ sâu với nền dốc: Đáy nền là khởi nguồn cho dòng thị giác của người quan sát. Nền phải có kết cấu và uốn lượn để dẫn mắt lưu chuyển qua mọi vị trí của bố cục, đồng thời tạo ra ảo giác về chiều sâu. Nền dốc thoai thoải từ trước ra sau là cách tốt nhất để tạo chiều sâu. Bạn cũng có thể bố trí nền một bên hơi cao hơn bên kia.
1.2. Vai trò và Tên gọi của các viên đá
Mỗi viên đá trong bố cục Iwagumi đều có tên gọi và vai trò cụ thể, tuân theo nguyên tắc “khắc dòng” (chỉ việc các viên đá cùng hướng về một phía hoặc xoay ngược hướng nhau):
- OYAISHI (Đá Chủ): Là viên đá lớn nhất và là trọng tâm của bố cục. 80% vẻ đẹp của Iwagumi toát lên từ viên đá này. Nó thường được đặt ở góc 45 độ so với đáy hồ, chính diện hoặc ở vị trí 1/3 bể. Hướng đá phải ngược dòng chảy, giống như nhô ra từ vách núi đối diện với dòng sông.
- FUKUISHI (Đá Phó): Là viên đá lớn thứ hai, đóng vai trò bổ trợ cho Oyaishi. Nó phải thấp hơn đá chủ và được xoay hướng ngược lại với Oyaishi, tuân thủ nguyên tắc khắc dòng để tạo cảm giác tự nhiên và sự lệch pha thường thấy trong tự nhiên.
- SOEISHI (Đá Gần): Là những viên đá xếp hạng thứ ba. Bạn có thể sử dụng số lượng tùy biến (1-5 viên), với mục đích làm nền, tôn vinh vẻ đẹp của hai viên đá chính, và hài hòa tổng thể.
- SUTEISHI (Đá Hiến Tế): Là những viên đá nhỏ còn lại trong bố cục. Chúng được điểm vào những vị trí trống, thường bị cây cối bao phủ hoàn toàn. Dù không phải nhân vật chính, chúng vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng phần còn lại của thiết kế.
Để tối ưu diện tích và trải nghiệm, nhiều người chọn các loại [chậu mini để bàn] để thực hành những nguyên tắc sắp đặt của phong cách Iwagumi.
II. Lựa Chọn Sinh Vật và Thực Vật Phù Hợp
2.1. Cây thủy sinh: Sự tĩnh lặng của thảm cỏ
Nghệ thuật xếp đá Iwagumi phải tạo ra một cảm giác bình yên và mộc mạc, do đó số lượng loài cây thủy sinh phải được hạn chế tối đa để tạo nên một thiết kế “tĩnh.” Đá là trọng tâm của phong cách Iwagumi, vì vậy hãy sử dụng cây sao cho chúng không che khuất đá mà còn hỗ trợ tôn vinh bố cục.
Mỗi bố cục Iwagumi thường chỉ trồng một loài cây tiền cảnh duy nhất. Các lựa chọn phổ biến nhất là:
- Tiền cảnh: Trân Châu Nhật, Trân Châu ngọc trai, Trân Châu Cu Ba, Minifiss, Cỏ Ngưu Mao Chiên, Cỏ giấy, Rau Má Hương.
- Hậu cảnh: Chỉ gồm một loài thủy sinh duy nhất, tùy thuộc vào quan điểm và cảm giác của người chơi.
2.2. Cá: Bổ sung yếu tố “Động”
Sự xuất hiện của cá thể hiện tính “động” để bù trừ cho cái “tĩnh” của bố cục Iwagumi. Khi lựa chọn cá, bạn cần nhấn mạnh đến sự đơn giản, hài hòa và hợp nhất giữa quần thể cá với bố cục. Thả quá nhiều loài có thể gây ra chuyển động hỗn loạn làm ảnh hưởng đến bố cục.
Thay vào đó, nên thả bầy cá với một loài duy nhất nhằm tạo ra chuyển động liên tục và viên mãn cho bố cục, thể hiện sự đồng điệu như một cành [hoa trúc bách hợp] nhẹ nhàng. Điều quan trọng là thả cá “bơi thành đàn” chứ không phải là số lượng cá lớn. Các loài cá bơi theo đàn và có kích thước nhỏ thường được sử dụng là: Neon Vua, Cá Sóc Đầu Đỏ, Cá Trâm, Cá Tam Giác.
Tép Amano (Yamato) cũng là lựa chọn tuyệt vời cho nhiệm vụ vệ sinh, vì kích thước nhỏ bé và màu sắc trong suốt khiến chúng hoàn toàn hòa nhập vào bố cục mà không quá nổi bật.
III. Hướng Dẫn Chăm Sóc Hồ Thủy Sinh Iwagumi
Nhiều người lầm tưởng hồ thủy sinh phong cách Iwagumi dễ chăm sóc vì vẻ ngoài đơn giản của nó. Trên thực tế, Iwagumi lại khó chăm sóc hơn vì thường chỉ có các loài cây tiền cảnh vốn đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt.
- Dinh dưỡng và Nền: Các loài cây tiền cảnh chủ yếu lấy chất dinh dưỡng từ rễ, vì vậy điều cốt yếu là đáy nền phải giàu dưỡng chất để giúp chúng phát triển mạnh khỏe. Mặc dù vậy, bạn chỉ nên châm phân nước ở mức độ vừa phải. Nhiều người xem nhẹ sự quan trọng của nền giàu dưỡng chất và gặp phải vấn đề về sức khỏe cây sau khi bố cục đã hoàn tất, trong khi nhiều người chọn các loại [cây thủy sinh không cần đất nền] cho sự tiện lợi.
- Yêu cầu kỹ thuật cao: Hầu hết các loại cây trải nền trong Iwagumi đều là loại yêu cầu CO2 nhiều, ánh sáng cao và nhiều dinh dưỡng. Người chơi cần lưu ý đặc biệt các yếu tố này khi chăm sóc cây.
- Cắt tỉa: Thảm cây bên dưới bắt đầu mọc dài ra thì nên cắt tỉa mỗi tháng một lần hoặc khi cần thiết.
- Vệ sinh: Nên thay nước hàng ngày trong hai tuần đầu tiên. Sau hai tuần, hãy thay nước mỗi tuần một lần. Kính hồ cá nên làm sạch mỗi tuần và bộ lọc nên được làm sạch một lần trong một tháng.
Phong cách Iwagumi được xem là một trong những phong cách sắp đặt hấp dẫn nhất, thể hiện sự sang trọng, tinh tế và vẻ đẹp của sự tối giản trong nghệ thuật thiết kế bể thủy sinh. Đây là một bố cục có tính chất dứt khoát và đa dạng, mang đến cảm giác thư thái và thuần khiết. Việc nắm vững các nguyên tắc cơ bản sẽ giúp bạn kiến tạo một tác phẩm thủy sinh độc đáo, giống như sự hài hòa của [hoa cây trúc bách hợp] trong cảnh quan tự nhiên.
Với sự hướng dẫn chi tiết này, Thủy Sinh 24H hy vọng bạn đã sẵn sàng thử sức mình với một hồ thủy sinh phong cách Iwagumi mang đậm dấu ấn riêng biệt của bản thân. Chúc các bạn luôn có những bể thủy sinh ưng ý nhất!
Tài liệu tham khảo
- AhiSu. (N.d.). Phong Cách Iwagumi. (Đã tham khảo qua bài viết gốc)